X
تبلیغات
رایتل

در پاییز سال 1922(1301 ش.)، سردار سپه در سفر خود به بوشهر برای اولین بار از تخت‌جمشید بازدید کرد و از وضعیت حفاظتی بسیار بد آن آن متأثر شد. (موسوی،‌51، 1381) ارنست هرتسفلد باستان‌شناس شهیر آلمانی پس از بازدید رضا خان از محل[؟]، بنا به درخواست دولت و تمایل شخصی خود و با حمایت فیزوزمیزا نصرت الدوله، حکمران وقت فارس،‌ موفق به بررسی در تخت‌جمشید گشت. این تحقیق که به منظور شناسائی و برآورد وضع حفاظتی محوطه در سالهای 1923،‌1924 (پاییز و زمستان 1302ش) به مدت شش هفته انجام شد، مبنای طرح بزرگ او برای کاوش در تخت جمشید و مرمت آن بود. (موسوی، 51:1381) هرتسفلد گزارش این تحقیق را به همراه عکس‌های قابل توجهی در سال 1328 به چاپ رسانید.(Herzfeld,1928)

آغاز به کار هرتسفلد

در 3 نوامبر 1930 برابر با 13 آبان 1309، قانون عتیقات به تصویب مجلس رسید. و پس از آن هیأت وزیران اجازه کاوش در تخت جمشید را به مؤسسه دانشگاه شیکاگو داد و بدین ترتیب هرتسفلد کلنگ حفاری در تخت جمشید را در سال 1310 به زمین زد. (موسوی،‌ 53:1381)

ترتیب کارگاه های حفاری و انجام خاکبرداری به وسیلة هیأت علمی تخت جمشید در بهار سال 1310(1931م) به وسیلة ارنست هرتسفلد پی ریزی گشت. آنچه از ظاهر امر بر می آید هرتسفلد نخستین فصل کاوش را تقریباً یکجا صرف خاکبرداری جناح اصلی حرم خشایارشا کرد و ضمناً دست بکار تعمیر و تجدید بنای قسمتهائی از آن زد.در زمان او تجدید بنای ساختمان، به منظور استفاده از آن جهت مرکز عملیات هیأت به وسیله فریدریش‌کرفتر(Friedrich Krefter) معمار هیأت انجام گرفت.

خاکبرداری از دروازة خشایارشا، فعالیت در شبکة وسیع آب روهای زیر زمینی کاوش قسمتی از کاخ G. پلکان جنوبی کاخ شوری (کاخ مرکزی یا سه دروازه) از جمله اولین اقدامات هرتسفلد بود. در آبان ماه 1311(نوامبر 1932م) هرتسفلد پلکان سنگی بزرگ جبهه شرقی آپادانا و پلکان شمالی کاخ سه دروازه را که هر دو آنها دارای نقوش برجسته و حجاریهای ممتاز است، کشف کرد.

در سال 1312 مجمسه عظیم گاو که متعلق به پایه های سنگی طرفین ایوان ورودی تالار تختگاه بود ظاهر گشت. در قسمت  شرقی همان کاخ هیأت علمی موفق به کشف پلکان سنگی که به آب روهای زیر زمینی منتهی می شد، گردید. در هنگام احداث راه به منظور عبور واگن در گوشة شمال شرقی تختگاه،‌ هرتسفلد تعداد زیادی الواح گلی کشف نمود. (اشمیت‌،‌ 1342)

در سال 1313 هیأت به خاکبرداری قسمتی از تختگاه تخت جمشید ادامه داد. عملیات لایروبی در آب روهای زیر زمینی نیز ادامه یافت. ولی هیچگاه به نتیجه‌ای رضایت بخش نرسید. پس از ان هرتسفلد در محوطة جنوبی تختگاه تخت‌جمشید که امروزه به برزن جنوبی موسوم است، قسمتهائی از ساختمانها و حیاط های زمان هخامنشیان را مورد خاکبرداری و تجسسات علمی قرار داد و در محوطه شمالی (برزن شمالی) آثار فرا هخامنشی بدست آمد. هرتسفلد هرگز گزارش جامعی از کاوشهای خود در تخت جمشید چاپ نکرد، تنها یادگار او کتاب «ایران در شرق باستان» (هرتسفلد، 1381) و مقالات گوناگون اوست، سرانجام در اواخر سال 1313، هرتسفلد از کار برکنار شد و به جای او اریک اشمیت سرپرستی هیأت باستان‌شناسی را به عهده گرفت. در سال 1314 کاوش در گوشة جنوب شرقی تختگاه تخت‌جمشید آغاز گردید. در محل مزبور قسمتی از باروی شرقی تختگاه تخت‌جمشید که در شرق صفّه و پای کوه رحمت قرار دارد، خاکبرداری گردید و اسناد مهم سنگ نبشته بنا که متن معروف دائوا (Daiva) نیز درمیان آنها بود در یکی از اطاقهای قسمت پادگان بدست آمد. در ضمن توسعه عملیات به جانب غرب، قسمتهای اولیة خزانة بزرگ تخت‌جمشید آشکار شد. درهمان سال آب انباری در دامنة سنگی کوه رحمت مورد کاوش قرار گرفت و تا عمق بیست و چهار متری خاکبرداری گردید.

در بهار سال 1315 سایر بخشهای خزانة تخت جمشید ادامه کاویده شد. از جمله کشفیات مهم این فصل نقش  برجسته بارعام داریوش اول بود. در اطاقهای نزدیگ نقش مزبور صد لوح گلی به خط میخی بدست آمد . در سال 1316 یکی از تالارهای وسیع خزانه، ایوان صد ستون. و جبهة شمالی‌کاخ آپادانا از انبوه خاک پاک گردید.

در سال 1317 کاوشهای علمی در تختگاه تخت‌جمشید منحصر به خاکبرداری خزانة تخت‌جمشید شد. در سال 1318 قسمت جنوبی آپادانا و در گوشة جنوب‌غربی تختگاه، جناح غربی حرم سرا کاوش شد..(اشمیت،‌1340)

اشمیت نتایج کاوشهای خود را در سه مجلد ارزشمند در سالهای 1957،1953و 1970 منتشر کرد. (Schmidt,1953,1957,1970)

پس از عزیمت هیأت علمی آمریکائی به آمریکا، وزارت فرهنگ وقت و اداره کل باستان شناسی مستقیماً امور حفاری و خاکبرداری آثار بوسیلة بنگاه علمی تخت جشمید را زیر نظر گرفت. (سامی، 393:1348) در سال 1318،‌ ابتدا به مدت چهار ماه،‌ حسین روان‌بد روی تختگاه تخت‌جمشید کاوش کرد. پس از آن از اوائل دیماه 1318تا اواسط تیرماه 1319 حدود شش ماه عیسی‌بهنام ادامة کار را پیگیری نمود. در اواخر سال 1319 تا اوسط1321 محمود راد بازرس فنی اداره کل باستان شناسی کاوش تخت جمشید را دنبال نمود.(سامی،‌22:1330) . و پس از آن تا سال 1340 سر پرستی کاوشها به عهده علی سامی، مدیر بنگاه علمی تخت جمشید بود.(سامی،‌1348 . 394).

برنامه کار بنگاه علمی تخت‌جمشید در نیمه دوم سال 1318 یعنی بلافاصله پس از عزیمت هیأت علمی آمریکائی برداشتن خاکهای در شمال خزانه و کوتاه کردن دیوارهای خشتی آن  بود که تا بهار سال 1319 ادامه داشت و در سال 1319 پاک کردن خاکهای صد ستون و کوتاه کردن دیوار اطاقهای جلو موزه و برداشتن خاکهای ایوان شرقی آپادانا در برنامه کار بود،‌که این کار تا آخر بهار 1320 ادامه داشت. (سامی،‌1130 : 25)

از اواخر بهار سال 1320 برنامه خاکبرداری از درب بزرگ ورودی و پلکانهای بزرگ شروع شد و تا حدود 6 متر مانده به دیوار شرقی فضای نامبرده در همان سال پاک گردید و در فروردین هیمن سال بود که سر ستون عظیم دو سر شیر سنگی که نسبتاً سالم بود کشف گردید. خاکبرداری حیاط شمالی کاخ صد ستون در این سال آغاز شد. (سامی،‌ 1330 : 25-26)  

در بین سالهای 1323 تا 1327 خاکبرداری حیاط شمالی و اطاقهای شرقی صد ستون انجام گرفت. در سال 1328 اطاقهای اندرون و حرمسرا در جنوب کاخ هدیش، و اطاقهای شمالی سالن 32 ستون صورت گرفت و بناهای موسوم به کاخ اردشیر سوم در غرب کاخ هدیش خاکبرداری شد.

در سال 1329 و 1330 حفاری در تپه مرکزی و ساختمانهای پائین و شرقی هدیش انجام گرفت . (سامی، 1330 : 26 -27 )

 بنگاه علمی تخت جمشید تا سال 1340 که سرپرستی آن به عهده علی سامی بود موفق شد علاوه بر موارد یاد شده کاوشهائی در خیابان پهن بین دو مدخل (مدخل ورودی آپادانا و مدخل نیمه تمام کاخ صد ستون)، ساختمانهای جنوبی کاخ آپادنا، بناهای دامنه کوه رحمت،‌ همچنین ساختمانهای خارج از تختگاه تخت‌جمشید، استخر بزرگ سنگی و ساختمانهای مقابل آرامگاه اردشیر دوم و سوم انجام دهد. (سامی،‌ 1348 : 394)

تأسیس موزه و کتابخانه تخت جمشید و ماکت نمونه تخت جمشید و بنا و آثار، از دیگر فعالیتهای بنگاه علمی تخت‌جمشید به سرپرستی علی سامی بود. (سامی ، 1348 : 395) پس از وقفه‌ای چند ساله در حفریات و کاوشهای علمی در تخت جمشید، از سال 1347 تا 1352 هیأتی از طرف اداره کل باستان شناسی و فرهنگ عامه وزارت فرهنگ و هنر به سرپرستی اکبر تجویدی به مدت پنج فصل در باروی شرقی تخت‌جمشید بر بالای کوه رحمت،‌ شمال غربی حیاط سنگی واقع در دشت جنوبی پائین دست تختگاه و قسمت جنوبی تختگاه موسوم به برزن جنوبی کاوش کرد (تجویدی،‌ 1355) تجویدی گزارش این کاوشها را در سال 1355 به چاپ رسانید. (تجویدی،‌1355)

پس از وقفه ای بسیار طولانی از سال 1352 به بعد در کار بررسی و حفاری در تخت جمشید و محوطه های پیرامون آن در سال 1381 با تشکیل بنیاد پژوهشی پارسه ـ پاسارگاد توجه خاصی به بررسی های باستان شناختی تختگاه تخت جمشید و حفاظت و مرمت آثار موجود دران مبذول شد. در این راستا بنیاد پژوهشی پارسه ـ پاسارگاد اقدام به تشکیل گروه های علمی در تخت جمشید کرد تا فعالیتهای علمی در شاخه های مختلف و مجزا از هم دنبال شود.  گروه باستان شناسی: فعالیتهای انجام گرفته در این گروه از سال 81 تاکنون عبارتست از بررسی های باستان ژئوفیزیکی (آرکئوژئوفیزیک) در پیرامون تختگاه تخت جمشید (بابک امین پور ؟ و کورش محمدخانی 1383)، بررسی باروی تخت جمشید (عطائی 1383)، بررسی معادن سنگ تخت جمشید (امان الهی 1383)، کاوشهای باستان شناختی تل بشی با همکاری گروه بنیاد و دانشگاه میشیگان به سرپرستی دکتر کامیار عبدی در سال 1382، کاوشهای باستان شناختی در تپه های پیش از تاریخی مرودشت(تل جری، تل موشکی و تل باکون) در سال 1383 با همکاری گروه  باستا شناسی بنیاد و دانشگاه شیکاگو به سرپرستی دکتر عباس علیزاده، لایروبی آبراهای بخش جنوب غربی تختگاه ( عسگری چاوردی و زارع؟)، معرفی بنای منسوب به کاخ دروازه در برزن جنوبی 0نصیر زاده در حال انجام و بررسی شواهد استقرار دوران تاریخی شهر استخر (اسدی در حال انجام) و تأسیس پایگاه پژوهشی شهر استخر.

منابع و مأخذ

تجویدی، اکبر. 1355،‌"دانستنیهای نوین درباره هنر و باستان شناسی عصر هخامنشی،‌ بر پایه کاوشهای پنج ساله تخت جمشید"، تهران،‌ انتشارات مرکز باستان شناسی ایران،‌ چاپ اول

سامی،‌ علی. 1330،‌ "کاوشهای دوازه ساله بنگاه علمی تخت جمشید و نقاط مختلف تاریخی"،‌ شیراز،‌ چاپخانه مصطفوی،‌ جلد دوم

سامی، علی. 1348، " پایتخت های شاهنشاهان هخامنشی، شوش- هگمتانه- تخت جمشید، شیراز، انتشارات دانشگاه پهلوی، چاپ اول

اشمیت، اریک. 1342،‌تخت جمشید،‌ بناها، نقشها و نبشته ها، ترجمه عبدالله فریاد، انتشارات فرانکلین ـ امیرکبیر، چاپ اول

عطائی، محمدتقی. 1383، معرفی سفال هخامنشی خوزه فارس: بررسی روشمند طبقه بندی شده باروی تخت جمشید، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، اردیبهشت 1383.

موسوی، علی. 1381، "ارنست هرتسفلد و تحول باستان شناسی در ایران: 1314- 1304" مجله باستان شناسی و تاریخ،‌ سال هفدهم، شماره اول، شماره پیاپی 33، تهران مرکز نشر دانشگاهی، ص 45 تا 56

Schmidt, Erich.f.1953, Perrsepolis I, Structures, Reliefs.Inscriptions, The

University of Chicago Press Chicago, I llinois

محمد خانی، کورش. 1383، "کاربرد روشهای ژئوفیزیک اکتشافی در باستان شناسی(آرکئوژئوفیزیک) مطالعه موردی: بررسی مغناطیس سنجی در تخت جمشید و پاسارگاد" پایان نامه کارشناسی ارشد

باستا شناسی دانشگاه تربیت مدرس، منتشر نشده

Schmidt, Erich. F, 1957, ‘Persepolis III Contents of the Treasury and others Dis Coveries, The University of Chicago Prees Chicago I LLionis

هرتسفلد، ارنست. 1381،‌ "ایران در شرق باستان"،‌ترجمه همایون صنعتی زاده، تهران،‌انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و دانشگاه شهید باهنر کرمان، چاپ اول

هرتسفلد،‌ ارنست . [سال=؟]‌ راپورت درباره اوضاع کنونی اطلال شهر پارسه (پرسپولیس) معروف به تخت جمشید، ترجمه مجتبی مینوی طهرانی، فارسی فرانسه

Herzfeld, Ernest. 1928, “Rapport Sur ľ Etat Actuel Actuel Des Ruines  De PersepolisDietrich Reimer

 

نظرات (3)
پنج‌شنبه 2 آذر‌ماه سال 1391 ساعت 00:26
آقا دستت درد نکنه خیلی عالی بود
امتیاز: 2 0
پاسخ:
سلام
خسته نباشید نمی دانم ک هستید ولی وظیفه ما اطلاع رسانی از کارهای انجام شده و اشاعه علم روز است پس شما هم موفق باشید / باز هم در خدمتیم .
با تشکر از دیدارتات از وبلاگ
دوشنبه 29 دی‌ماه سال 1393 ساعت 10:21
عالی بود ممنون
امتیاز: 1 0
چهارشنبه 12 خرداد‌ماه سال 1395 ساعت 14:48
با عرض سلام و خسته نباشید،
خیلی خوشحالم که این متن رو با منبع ذکر کردید، متاسفانه کسی دلش به حال فرهنگ و تمدن ایران نمی سوزه، به امید روزی که بتونیم با درست رفتار کردن و انسان بودن گذشته باشکوه مان رو که خیلی پیشتر از آریایی ها هم بوده بدست بیاوریم
امتیاز: 0 0
برای نمایش آواتار خود در این وبلاگ در سایت Gravatar.com ثبت نام کنید. (راهنما)
نام :
پست الکترونیک :
وب/وبلاگ :
ایمیل شما بعد از ثبت نمایش داده نخواهد شد